Shi Huangdi

Shi Huangdi (po chińsku 始皇帝, w dosłownym tłumaczeniu „pierwszy cesarz”) – tytuł przyjęty przez Yinga Zhaoa, władcę państwa Qin oraz założyciela Dynastii Qin, który w 221 p.n.e. ogłosił się jedynym władcą zjednoczonych Chin. Jego rządy (221‑210 p.n.e.) wyznaczyły początek ery cesarskiej, która trwała nieprzerwanie aż do upadku dynastii Qing w 1912 roku.

Wczesne życie

Ying Zhao urodził się w 259 p.n.e. w stolicy państwa Qin, mieście Xianyang. Był synem króla Duke Zhao i królowej Lady Lao. Jego dzieciństwo przeżyło liczne konflikty wewnętrzne, w tym walkę o sukcesję po śmierci ojca.

Objęcie tronu i zjednoczenie Chin

W 247 p.n.e. Ying Zhao objął tron Qin jako król Król Qin. W kolejnych latach podjął agresywną politykę podboju sąsiednich państw walczących o dominację w Chinach – Han, Zhao, Wei, Chu, Yan i Qi. Po pokonaniu ostatniego rywala w 221 p.n.e. proklamował się Shi Huangdi, wprowadzając nową formę rządów – cesarstwo.

Reformy administracyjne i prawne

Shi Huangdi wprowadził szereg zmian mających na celu centralizację władzy:

• Podział kraju na dzielnice administracyjne zwane jun (prowincje) i xian (hrabstwa), zarządzane przez mianowanych urzędników.
• Utworzenie jednolitego systemu prawniczego opartego na legalizmie, z surowymi karami za przestępstwa i minimalnym miejscem dla tradycyjnych zwyczajów.
• Standardyzacja pisma, miar, wag i monet – wprowadzenie tzw. zhong yuan bao (monety w kształcie dysku z otworem w środku).

Wielkie projekty budowlane

Shi Huangdi zasłynął z ambitnych przedsięwzięć infrastrukturalnych:

• Rozbudowa i połączenie istniejących fragmentów Chińskiej Wielkiej Ściany, mającej chronić granice państwa przed najazdami koczowników.
• Budowa rozległej sieci dróg i kanałów, w tym słynnego Qin Guo Lu (drogi państwowe Qin).
• Próba stworzenia eliksiru nieśmiertelności – Shi Huangdi wyruszył na poszukiwania mistycznych substancji w górach Tao i Qingcheng.

Armia z terakoty

Po śmierci cesarza w 210 p.n.e. odkryto w pobliżu jego mauzoleum w Xi’an potężną kolekcję glinianych figur – Terakotową armię. Składa się ona z tysięcy żołnierzy, koni i wózków, odzwierciedlających realia armii Qin. Odkrycie to dostarczyło bezcennych informacji o uzbrojeniu, ubiorem i organizacji wojskowej tamtego okresu.

Śmierć i dziedzictwo

Cesarz zmarł w wyniku nieudanego eksperymentu alchemicznego w 210 p.n.e.. Po jego śmierci nastąpił krótki okres zmagania się z władzą, ostatecznie zakończony powstaniem Dynastii Han w 206 p.n.e.. Shi Huangdi pozostawił po sobie mieszankę podziwu i krytyki:

• Jego centralizacja i standaryzacja przyczyniły się do rozwoju jednorodnej kultury chińskiej.
• Surowe rządy i eksterminacja przeciwników (np. palenie ksiąg konfucjańskich) wywołały długotrwałe negatywne oceny w tradycji chińskiej historiografii.

Kontrowersje i ocena historyczna

Shi Huangdi jest postacią ambiwalentną. W tradycyjnych dziełach, takich jak Shiji (史记) autorstwa Sima Qian, przedstawiany jest jako „tyrant z serii”, choć jednocześnie doceniany jest za wizję jednoczenia podzielonych państw. W nowoczesnych badaniach podkreśla się jego rolę jako pioniera autokratycznego państwa narodowego.

Bibliografia

• Shiji (史记) – Sima Qian.
• Records of the Grand Historian – tłumaczenie James Legge.
• China: A History – John Keay.
• Badania archeologiczne zespołu Instytutu Archeologii Chińskiej Akademii Nauk – raporty z wykopalisk w Xi’an.

Zobacz także

Dynastia Qin, Dynastia Han, Legalizm, Chińska Wielka Mur, Terakota, Kultura Kanoniczna.